Eylülün sonuna doğru akşamlar serinlemeye başladığında mutfakta da bir değişim olur. Yaz boyunca mangalda dakikalar içinde pişen etlerin yerini, kısık ateşte saatlerce pişen tencere ve fırın yemekleri alır. Bu yemeklerin kahramanları ise çoğu zaman bonfile ya da antrikot değil; incik, gerdan, kol gibi kemikli ve bağ dokusu bol kesimlerdir.
Bu kesimler yanlış pişirildiğinde sert ve lifli olur, doğru pişirildiğinde ise çatalla dağılacak kadar yumuşar. Farkın nereden geldiğini ve yavaş pişirmenin adım adım nasıl yapıldığını aşağıda bulabilirsiniz.
Neden Bazı Etler Yavaş Pişmeli?
Hayvanın çok çalışan kasları, yani bacak, boyun ve omuz bölgeleri, bağ dokusu bakımından zengindir. Bu bağ dokusunun büyük kısmı kolajenden oluşur. Kolajen yüksek ateşte kısa süre pişirildiğinde büzülür ve eti sertleştirir. Bu yüzden incik ya da gerdan tavada hızlıca pişirildiğinde lastik gibi olur.
Ama aynı kolajen, nemli bir ortamda ve düşük sıcaklıkta saatlerce pişirildiğinde jelatine dönüşür. Jelatin, ete o tanıdık yumuşaklığı, sosa da parlak ve kıvamlı dokusunu verir. Yavaş pişen bir incik yemeğinin suyu soğuyunca jöle gibi donması bu yüzdendir.
Bu dönüşüm zaman ister. Kesime ve parçanın büyüklüğüne göre 2 ila 4 saat arasında kısık ateşte pişirme gerekir. Acele edildiğinde et ne tam yumuşar ne de sos kıvam alır.
Yavaş Pişirmenin Beş Temel Kuralı
- 1. Önce mühürleyin. Eti tencereye sıvıyla koymadan önce yüksek ateşte her yüzü kızarana kadar mühürleyin. Bu aşama yemeğe derin bir renk ve tat kazandırır. Tencereyi doldurmayın, parçalar arasında boşluk kalsın; aksi halde et kızaracağına haşlanır.
- 2. Sıvıyı ölçülü ekleyin. Et sıvının içinde yüzmemeli. Sıvı, etin yarısını ya da üçte ikisini örtecek kadar olmalıdır. Fazla su eti haşlar ve sosu sulandırır.
- 3. Isıyı düşük tutun. Tencere yemeklerinde sıvı hafifçe kıpırdamalı, fokur fokur kaynamamalıdır. Fırında ise 150–170°C arası yeterlidir.
- 4. Kapağı kapalı tutun. Buhar tencerenin içinde kaldıkça et nemli ortamda pişer. Sık sık kapağı açmak ısıyı düşürür ve süreyi uzatır.
- 5. Tuzu kontrollü kullanın. Uzun pişirmede sıvı azalır ve tuz yoğunlaşır. Başta az tuz koyup sonda tadına bakarak tamamlamak daha güvenlidir.
1) Fırında Osso Buco
Osso buco İtalyancada "delikli kemik" demektir ve adını kemiğin ortasındaki ilikten alır. Dana Osso Buco, doğal besi danaların kemikli incik etinden kesilir. Pişerken kemiğin içindeki ilik eriyerek sosa karışır; bu yemeğin asıl lezzeti oradan gelir.
Malzemeler (4 kişilik):
- 1 kg Dana Osso Buco (4 dilim)
- 2 yemek kaşığı un
- 3 yemek kaşığı zeytinyağı
- 1 kuru soğan, 1 havuç, 1 sap kereviz (küçük doğranmış)
- 3 diş sarımsak
- 1 yemek kaşığı domates salçası
- 2 olgun domates (rendelenmiş)
- 2 su bardağı sıcak et suyu ya da su
- 1 defne yaprağı, birkaç dal taze kekik, tuz, karabiber
Yapılışı:
- Etleri kağıt havluyla kurulayın. Her dilimin etrafındaki zarın 2–3 yerinden hafifçe kesin; bu, pişerken etin kıvrılmasını önler.
- Dilimleri hafifçe una bulayın, fazlasını silkeleyin.
- Fırına girebilen bir tencerede zeytinyağını kızdırın, etleri her yüzü 3–4 dakika mühürleyip bir tabağa alın.
- Aynı tencerede soğan, havuç ve kereviz yumuşayana kadar 6–7 dakika kavurun. Sarımsak ve salçayı ekleyip bir dakika daha çevirin.
- Domatesleri ve et suyunu ekleyin, defne ve kekiği koyun. Etleri tencereye geri dizin.
- Kapağı kapatıp tencereyi 160°C'deki fırına verin. 2,5–3 saat pişirin. Et kemikten kolayca ayrılmaya başladığında hazırdır.
İtalyan usulü dokunuş: Servis etmeden önce 1 limonun rendelenmiş kabuğu, yarım demet ince kıyılmış maydanoz ve 1 diş sarımsakla hazırlanan gremolatayı etlerin üzerine serpin. Bu taze karışım, uzun pişen yemeğin ağırlığını dengeler. Osso buco geleneksel olarak safranlı risotto ile servis edilir; tereyağlı pilav ya da patates püresi de iyi gider.
2) Fırında Kuzu İncik
Kuzu İncik, kuzunun baldır kemiği çevresindeki ettir. Uzun liflerden oluşan bu kas, doğru pişirildiğinde liflerine ayrılarak dağılan bir dokuya kavuşur ve kemiğin içindeki ilik yemeğe derinlik verir.
Yapılışı:
- 4 adet kuzu inciği tuz ve karabiberle ovun, tencerede her yüzü kızarana kadar mühürleyin.
- Fırın kabına iri doğranmış 2 soğan, 2 havuç ve 6–7 diş bütün sarımsak yayın. İncikleri üzerine yerleştirin.
- 1 yemek kaşığı salçayı 1,5 su bardağı sıcak suda açıp kaba ekleyin, birkaç dal biberiye koyun.
- Kabın üzerini alüminyum folyo ile sıkıca kapatın. Folyo buharı içeride tutar; yavaş pişirmenin en önemli adımlarından biri budur.
- 170°C fırında 2,5–3 saat pişirin. Son 20 dakikada folyoyu açıp incikleri kendi suyuyla yağlayarak üzerlerinin kızarmasını sağlayın.
3) Kuzu Gerdan ve Haşlamalık Et ile Tencere Yemeği
Fırın kullanmak istemeyenler için ocakta yavaş pişirme de aynı sonucu verir. Kuzu Gerdan, kuzunun boyun bölgesinden kemikli olarak dilimlenir; yağ ve kemik oranı, uzun pişen yemeklerde tadı belirgin şekilde artırır. Dana tarafında ise Haşlamalık Dana Eti, gerdan bölgesinden ayrılır ve tencere yemekleri için hazırlanır.
Sebzeli et yemeği için kısa yol:
- Eti tencerede mühürleyin, soğan ve salça ekleyip kavurun.
- Etin yarısını geçecek kadar sıcak su ekleyin, kapağı kapatın ve kısık ateşte 1,5–2 saat pişirin.
- Et yumuşamaya başladığında patates, havuç ve bezelye gibi sebzeleri ekleyin, sebzeler pişene kadar 30 dakika daha devam edin.
Sebzeleri başta eklemeyin. Et yumuşayana kadar geçen sürede sebzeler dağılır ve yemeğin suyuna karışıp kaybolur.
Düdüklü Tencere ile Yavaş Pişirme Mümkün mü?
Zamanınız kısıtlıysa düdüklü tencere, yavaş pişirmenin süresini yaklaşık üçte bire indirir. Kuzu gerdan ya da haşlamalık et düdüklüde 40–50 dakikada yumuşar. Ama bir fark vardır: yüksek basınçta pişen etin sosu daha sulu kalır ve fırında pişen yemeklerdeki kızarmış, koyulaşmış tat oluşmaz. Düdüklü tencereden çıkan yemeği kapağı açık şekilde 10–15 dakika daha kaynatarak sosu koyulaştırabilirsiniz.
Yavaş Pişen Yemek Ertesi Gün Daha Lezzetlidir
Bu yemeklerin güzel bir özelliği var: bir gece buzdolabında dinlendiklerinde tatları daha da oturur. Soğuyan yemeğin üzerinde biriken yağ tabakasını kaşıkla alıp yemeği daha hafif hale de getirebilirsiniz. Bu yüzden osso buco ya da incik, misafir öncesi bir gün önceden pişirilmeye çok uygundur.
Tencere başında saatler geçirmeye zamanı olmayanlar için bir de hazır seçenek var: Dana Kaburga Tiftik, dana kaburganın düşük ısıda uzun süre pişirilip lif lif ayrılmış halidir. Yavaş pişirmenin sonucunu birkaç dakikalık ısıtmayla sofraya getirir; sandviç, taco ya da pilav üstü için kullanılabilir.
Sonuç
İncik, gerdan ve osso buco gibi kesimler sabır ister ama karşılığını fazlasıyla verir. Önce mühürlemek, sıvıyı ölçülü eklemek, ısıyı düşük tutmak ve kapağı kapalı bırakmak sert bir eti lokum kıvamına getiren dört temel adımdır. Geri kalanı sadece zamandır.
Organikasap Dana Osso Buco, Kuzu İncik ve Kuzu Gerdan ile sonbaharın ilk serin akşamlarında sofranıza ağır ateşte pişmiş, kemikli bir yemek getirebilirsiniz. Şimdiden afiyet olsun.